على زمانى قمشه اى
323
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
دربارهء اسرار الحكم مرحوم حاجى سبزوارى اگر ملاحظه فرموده باشيد آنجا كه مرحوم شعرانى تحشيه فرموده ، راجع به مقام حكمت ، فرمايشى دارد و در اين كتاب كشف المراد راجع به عرفان فرمايشى دارد . مىفرمايد : « در كشف المراد هيچ مطلب عرفانى نياوردهام » . اينطور عذرخواهى مىكند كه « اميدوارم هيچ تعصّب ننموده باشيم و از جادهء عفاف علمى هم خارج نشده ، در مقام بيان حقايق دين ، كينه با كسى اظهار نكرده و جز به اصول بديهى و ظاهر تمسك ننموده ، از مسائل فلسفى همانكه مطابق ديديم يا مخالف نديديم ، نقل كرديم و از مسائل عرفان هيچ نياورديم ، چون بناى كلام بر عقل است و عرفان فوق عقل است . لذا بحث عرفانى را در اين كتاب عنوان نكرديم » . اين فرمايشى است كه ايشان دربارهء كشف المراد خود دارد . دربارهء حكمت در ابتداى اسرار الحكم كه به حواشى و تصحيح ايشان چاپ شد مىفرمايد كه : « خداوند تعالى براى تجليل حكمت و حكما در قرآن كريم سورهء لقمان را فرستاد و او را چون شاخصى در حكمت نام برد و نمونهاى از اقوال لقمان را در ترغيب به خداشناسى و اخلاق حسنه نقل فرموده و در اخبار آمده است كه بر لقمان حكمت و نبوّت را عرضه كردند ، او حكمت را برگزيد » . مرحوم شعرانى در اين موضوع خيلى پافشارى داشتند كه دين ، دين دليل است . برهان بخواهيد ، با برهان حرف بزنيد ، يكوقتى آدم به خطابه صحبت مىكند ، مىخواهد مردم را ارشاد بكند ، آن هم سعى بكند كه واقع باشد ، همانطورىكه قرآن به ما فرمود : ادْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ . « 1 » راجع به آخوند ملّا صدرا تعبير شريف ايشان اين بود كه مىفرمود :
--> ( 1 ) . نحل ( 16 ) آيهء 125 .